Asociación Cultural Xeira

Al son das zalanceiras, Xeira Poesía, 4, A Caridá, 2003, 61 páxinas.

Alfredo C. Álvarez de Ponticella (Ponticella-Villayón, 1948), estudioso namorao das dúas llinguas autóctonas d'Asturias -ten feito escola dando clases d'aturiano pol centro d'Asturias y de gallego-asturiano por Bual, Eilao y Grandas-, foi pioneiro nel uso da nosa fala na prosa ensayística col sou artículo "Yosufos y lleitos nel folklor de Villayón", publicao en 1985 na revista Lletres asturianes. Nin a llingua, nin el folclore, nin a hestoria del occidente ye resultan ayías: ei ta el sou llibro La cayuela visigótica de Carrio (1994). Ese interés pola cultura popular déixase ver na súa actividá como investigador y como maestro, peró tamén nel sou llabor poético. Muitos xa conocían a súa poesía gracias a dalgúas revistas locales y, nun hai muito, pudemos gustar de dalgús dos sous poemas na revista Lliteratura.

Agora, nos versos d'Al son das zalanceiras, quenquera pode chumbar nel augua fría dos saltos d'augua unde bulliga a vida y a hestoria milenaria das terras del Navia. É a voz d'un home que conoz camíos y carreiros del occidente, que se sinte parte da súa terra y da súa xente, y qu'einda sigue regallando os oyos cua guapura dos montes, dos regueiros y da fala. Por eso a poesía qu'arrecha d'estas zalanceiras é intensa, mesta y chía de vida.

Os novos poemas, Xeira Poesía, 3, A Caridá, 1999, 51 páxinas.

Xaviel Vilareyo (Mieres, 1967), fiyo d’un bualés de Sarandías y d’úa franquía da Braña, fai lliteratura en asturiano, a súa llingua de pación, y en gallego-asturiano, a súa llingua de nación. É llicenciao en Dereto peró deixóu el abogacía pra dedicarse al enseño y actualmente trabaya como profesor d’Instituto. Ten nel soui haber abondos premios en narrativa y poesía tanto en asturiano como en gallego-asturiano. Na segunda das llinguas, y en narrativa, recordamos el VII Premio XEIRA de narracióis curtias; en poesía, el XXVI Certame de Poesía Vila de Sarria (Lugo), que ganóu col poemario Os novos poemas. Ten publicao en abondas revistas lliterarias así como dalgús ensayos en revistas d’investigación ("El Derechu civil asturianu", "A necesidá d’un estándar pal galaicoasturiano", "La propiedá xermánica n’Asturies"). Atópase nas antoloxías Muestra de nueva poesía y Cinco años de lliteratura asturiana. Como narrador na nosa fala ten publicao el conto "Os perfumes d’ausencia", ademáis del relato premiao por Xeira, "Na marxe dos carreiros", éste nel volume colectivo Lletras Novas. Xa publicóu dous llibros de poesía en asturiano, Cróniques del recuerdu (1997) y Más que probable (1998) y, anque xa publicara dalgúa poesía en gallego-asturiano, é agora condo se dá a conocer dafeito como poeta na súa fala materna.

Mourén dos fondales, Xeira Poesía, 2, A Caridá, 1996 [con illustracióis d’Ainoa López Formadela]

Fredo de Carbexe (Alfredo González Fernández, Carbexe-El Franco, 1967), xeógrafo d’oficio, poeta de vocación, é un rapaz que lluita al sou xeito por úa identidá; a súa mesma y a dos sous, qu’é el identidá da súa terra. Vén fendo pouco a pouco un diccionario da fala na qu’aprendéu a falar; sigue nesto el qu’outros empezaron condo as llinguas vernáculas anduveron en alza. Ten dellas publicacióis en castellano sobre cuestióis xeográficas, peró, fora del rigor da ciencia, esprésase muito miyor na súa fala, a fala del Navia-Eo. Porque é a fala dos sous padres, dos sous bolos, da fruxe, a fala da veiga fonda del Porcía. Escribindo nella ganóu en 1996 el V Premio XEIRA de narracióis curtias. Agora ofrécenos un llibro de poesía.

Mourén dos fondales xunta fala y poesía, el miyor camín pa dicir os sous sentimentos fondos, pra deixarnos ver a señardá de neno, úa certa melancolía vital, a soledá del home ante el paso del tempo; un xeito de ver moura a vida: el torbón, a friaxe, el vento, a morte..., un paisaxe interior romántico. Peró salta dalgúa lluz d’esperanza, como el ameicer y el sol qu’ergue a xelada, anque nun allume muito tempo. De todos os xeitos, el llibro é úa búa proba das valías da fala del Navia-Eo, bite y con un porvir máis que certo.

Nas arribadas, Xeira Poesía, 1, A Caridá, 1994, 67 páxinas [con illustracióis de Mª Jesús Rodríguez]

Bon conocedor da realidá del Navia-Eo, Xosé Miguel Suárez Fernández mantén úa particular relación cuas palabras que sistemáticamente se dedica a recoyer y del que son resultao dalgúas publicacióis sobre léxico, toponimia, lliteratura ou etnografía. Recoyer as palabras, mais non pra pechallas nas foyas d’un llibro, senón pra deixar patente el sou uso. Escribillas, dicillas, redescubrillas ás veces, y daryes el altura lliteraria que precisan, é parte del ver col que Xosé Miguel Suárez Fernández (Mántaras, 1965) s’encara cua nosa realidá sociollingüística. A relación cuas palabras nun queda namáis en recoyer, estremar ou clasificar. As palabras da terra nun son neutras: espresan sintires, propios y colectivos. Y agora Xosé Miguel Suárez daye a volta al proceso: coye os sentimentos, múdalos en palabras postas nun papel branco y é a terraquen fala. Y haberá homes y muyeres que reconozan nesa voz as súas voces.

Bidureiras d’inverno (1990) é a súa obra poética primeiriza que siguíu con outros poemas estragayaos en dalgúas revistas. Este llibro, Nas arribadas, recoye as súas últimas poesías.